सात विमानतळांवर डिजी यात्रेची चाचणी
भारताच्या विमान वाहतूक क्षेत्रात डिजिटल तंत्रज्ञानाला प्रोत्साहन देण्यासाठी केंद्र सरकारने आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी डिजी यात्रा (Digi Yatra) सुविधेच्या प्रायोगिक चाचण्या देशातील सात विमानतळांवर सुरू करण्यात आल्या आहेत.
या चाचण्यांचा कालावधी नोव्हेंबर ते डिसेंबर 2026 असा असून, यामध्ये पात्र भारतीय ई-पासपोर्टधारकांना निवडक आंतरराष्ट्रीय विमान प्रवासादरम्यान डिजी यात्रेचा वापर करता येणार आहे. एअर इंडिया आणि इंडिगोच्या निवडक आंतरराष्ट्रीय उड्डाणांमध्ये ही सुविधा उपलब्ध असेल.
दिल्ली, मुंबईसह या सात विमानतळांचा समावेश
या प्रायोगिक उपक्रमासाठी देशातील सात प्रमुख विमानतळांची निवड करण्यात आली आहे. यामध्ये दिल्ली, बंगळूर, हैदराबाद, कोचीन, मुंबई, चेन्नई आणि अमृतसर या विमानतळांचा समावेश आहे.
पात्र प्रवाशांना विमानतळाच्या प्रवेशद्वारांवर, सुरक्षा तपासणी क्षेत्रात (SHA) आणि बोर्डिंग गेटवर उपलब्ध सुविधांनुसार डिजी यात्रेचा वापर करता येणार आहे.
या चाचण्यांदरम्यान प्रवाशांना येणाऱ्या अडचणी आणि त्यांच्याकडून मिळणाऱ्या अभिप्रायाचा अभ्यास केला जाणार आहे. त्यानंतर 2027 मध्ये या सुविधेचा अधिक व्यापक स्तरावर विस्तार करण्याचा सरकारचा विचार आहे.
ई-पासपोर्टद्वारे तयार होणार डिजिटल ओळखपत्र
डिजी यात्रेचा लाभ घेण्यासाठी पात्र भारतीय नागरिकांना मोबाईल ॲपच्या माध्यमातून ई-पासपोर्ट आधारित पडताळणीयोग्य डिजिटल ओळखपत्र (Verifiable Credential - VC) तयार करावे लागणार आहे.
यासाठी प्रवाशांना पुढील प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल:
- ई-पासपोर्टवरील मशीन रीडेबल झोन (MRZ) स्कॅन करणे.
- NFC सुविधेचा वापर करून पासपोर्टमधील एम्बेडेड चिप वाचणे.
- मोबाईलद्वारे सेल्फी घेणे.
- उपलब्ध माहिती आणि ओळख तपशीलांची पडताळणी करणे.
- तयार झालेले डिजिटल ओळखपत्र डिजी यात्रा वॉलेटमध्ये सुरक्षित ठेवणे.
ही प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर प्रवासी संबंधित विमानतळांवरील डिजी यात्रा सक्षम टचपॉइंट्सवर डिजिटल ओळखपत्राचा वापर करू शकतील.
पारंपरिक प्रवास कागदपत्रे ठेवणेही आवश्यक
डिजी यात्रेची सुविधा उपलब्ध झाली असली तरी ती सध्याच्या विमान प्रवास प्रक्रियेची जागा घेणार नाही. ही सुविधा केवळ प्रवास अधिक सुलभ आणि वेगवान करण्यासाठी पूरक स्वरूपात उपलब्ध असेल.
प्रवाशांना त्यांचा पासपोर्ट, बोर्डिंग पास आणि इतर आवश्यक प्रवास कागदपत्रे सोबत ठेवावी लागतील. तसेच एअरलाइनची कागदपत्र पडताळणी, इमिग्रेशन प्रक्रिया आणि अन्य अनिवार्य औपचारिकता पूर्ण करणे आवश्यक राहणार आहे.
2.65 कोटींहून अधिक डिजी यात्रा वापरकर्ते
भारतात डिजी यात्रा प्लॅटफॉर्मचा वापर सातत्याने वाढत आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, या प्लॅटफॉर्मचे 2.65 कोटींहून अधिक वापरकर्ते आहेत. देशातील 39 विमानतळांवरून आतापर्यंत 11 कोटींहून अधिक प्रवास डिजी यात्रेच्या माध्यमातून शक्य झाले आहेत.
याशिवाय 2027 पर्यंत आणखी 25 देशांतर्गत विमानतळांना या नेटवर्कशी जोडण्याची योजना आहे. त्यामुळे देशातील डिजिटल विमान प्रवास सुविधेला आणखी गती मिळण्याची अपेक्षा आहे.
डिजिटल इंडिया आणि सुलभ विमान प्रवासाला चालना
केंद्र सरकारच्या डिजिटल इंडिया आणि सुलभ विमान प्रवासाच्या संकल्पनेनुसार नागरी हवाई वाहतूक मंत्रालय विमानतळांवरील प्रक्रिया अधिक आधुनिक करण्यावर भर देत आहे.
डिजी यात्रेच्या आंतरराष्ट्रीय चाचण्यांमुळे भविष्यात विमानतळांवरील प्रवासी प्रक्रिया अधिक जलद, सोपी आणि तंत्रज्ञानाधारित होण्यास मदत होऊ शकते. 2027 मध्ये या सुविधेचा व्यापक विस्तार झाल्यास भारताच्या आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतूक व्यवस्थेत डिजिटल प्रवासाचा नवा अध्याय सुरू होण्याची शक्यता आहे.